İspanya

İspanya Yol Haritası
İspanya'nın Fiziki Haritası

Ülkenin orta bölümünde yer alan Plato, kıvrımlı dağlar tarafından sınırlandırılmıştır. Kuzeydoğuda Pireneler, kuzey, kuzeybatıda Kantabriya Dağları ve en batıda ise Galicia’nın yüksek alanları bulunur. Meseta’nın güneyinde ise İspanya’nın en yüksek doruklarını kapsayan Sierre Nevada diğer bir değişle Betik dağları yer alır. Bu kütle Cebelitarık boğazından Cabo da la Nao’nun doğu kıyılarına doğru bir kıvrım çizmektedir ki muhtemelen bunların devamını, en büyüğü Mayorka olan Balear adaları teşkil etmektedir.

Yarımadanın geri kalan kısmını havzalar, vadiler ve alçak alanlar oluşturur. Güneydoğuda bir seri küçük ova Akdeniz ile sınır çizerken kenardaki iki oluktan her birinde iki büyük nehir yer alır. Kuzeydoğuda Ebro vadisi (veya Aragon) havzası güneybatı Guadalquivir (Endülüs) havzası.

Yarımada üzerinde üç belirgin iklim tipi ayırdedilir. Yükseltisi ve çevresindeki denizlerden, özellikle batıdaki Atlantik etkisinden dağ sıraları ile ayrılmış olan iç kısımlarda Meseta’da kışları sert geçen iklim hüküm sürer. Madrid’de, temmuz ortalama sıcaklığı 24° olan ve günlük değerlerin daha da yükseğe çıkabildiği kuru ve yakıcı bir yaz vardır. Kış ise 4.4° nin altına düşen ocak ısı değerleri ile donlar ve soğuk rüzgarlarla belirir. Yağışların hemen hemen tamamı sonbahar ve kışın olup 400 mm kadardır.

Bunun aksine ülkenin kuzey, kuzeybatısında, Biskay Körfezi kıyılarında ılık, nemli bir iklim görülür. Burada denizel etkiler sonucunda mevsimlik ısı değerleri 7° ile 18° arasında değişmektedir. 760 ile 1600 mm arasındaki yağışlar bütün yıla dağılmış olup, yılda, yaklaşık 180 gün yağışlı geçer. Ancak bu bölgede de belirli bir kış azamisi vardır. Bu durumla bir tezat oluşturan güneydoğu kıyılarında ise Akdeniz tipi bir iklim görülür. Murcia’da ocak ve temmuz ortalama sıcaklıkları 10° ile 26,1° arasındadır. Bu saha hemen tamamen yağışsız geçen (yaz mevsimi) dört ayı ile dikkati çeker. Saha yılda sadece 280 mm yağış alır.

1. Meseta

2. Kuzey Yüksek Alanları

3. Betik Dağları

4. Akdeniz Kıyı Ovaları

5. Ebro Havzası

6. Guadalquivir Vadisi “Endülüs”

Ülkede son verilere göre nüfus 38.000.000’dur (1994). Ancak bu nüfusun dağılışı ülkenin fiziki ve sosyo ekonomik yapısındaki çeşitlilik dolayısıyla (dağlar, platolar, sulamanın yapıldığı küçük depresyonlar, vadi boyları ve kıyı ovaları) düzensizdir. Nüfus bakımından boş denecek alanlar yanında her birinin nüfusu 100.000’i aşan 24 şehrin varlığına işaret edersek, nüfusun dağılışındaki düzensizliğin ne denli olduğunu açıkça görürüz. Ülkede km2’ye düşen nüfus 68’dir. İspanya’da nüfus son elli yıl içinde yarı yarıya artmıştır. Artan nüfusun özellikle ilk yıllarda ülkenin az gelişmiş ve nüfus bakımından aşırı derecede yoğun olan bölgelerinde oluşu çok sayıda iç ve dış göçlere sebep olmuştur. Artış hızındaki sayının gittikçe azalması yanında dışa olan göçler de düşmüştür. Gerçekten 1950-60 yılları arasında 90.000 olan yıllık ortalama dış göçlerin sayısı 1960-70 yılları arasında 50.000’e düşmüştür. Ancak dış göçlerdeki bu azalmaya karşın iç göçlerde bir artış görülür. Köylerden kentlere olan akımın sayısı yılda yarım milyonu geçer. Şehirlere olan göçlerin çoğunluğu özellikle büyük kentlere (Barselona, Seilla, Madrid) olmuştur. Kırsal alanda bu adı geçen kentler ile diğer kentlere son yirmi yıl içinde 10 milyon kadar insan göç etmiştir. Örneğin son 25 yıl içinde Barselona’ya 1.000.000 Sevilla’ya 400.000, Madrid’e 1.500.000 kişi göç etmiştir.

Bugün İspanya’daki toplam nüfusun %76’sı şehirsel alanda yaşar. (nüfusun yoğun olduğu bölgeler genellikle çevre bölgelerdir, iç kısımlarda yoğunluk azdır. 25 kişiyi ancak bulur) Ülkenin hemen hemen ortasında kurulmuş olan Madrid dışında bütün büyük kentler kıyı ve kıyıya yakın bölgelerde yer alırlar. Barselona, Bilbao, Valencia, Sevilla, Zaragoza bunlardan en önemlileridir.

İspanya’da iktisadi faaliyetlerin temeli tarımdır, tarım ürünlerinin ihracat malları içindeki payı %40’dır. Ülkede tarım son yıllarda endüstrideki gelişmeye ayak uyduramamıştır. Faal nüfusun ancak %15’i tarım kesiminde çalışırken %40’ı endüstride, %1’i madencilikte çalışır.

Ülke topraklarının faydalanma bakımından bölünüşünde ise şöyle bir oranlama ile karşılaşılır: %42 ziraate elverişli alanlar, %28 otlak ve meralar, %22 ormanlar, %8 kullanılmayan sahalardır. Meseta’lar bölgesinde topraklar yağışların az olması nedeni ile verimsizdir. Bu nedenle de bu sahanın başlıca ürünü buğdaydır. Ülkedeki tarıma elverişli toprakların %10’u zeytinliklerle kaplıdır. İspanya zeytinyağı üretiminde dünyada birinci gelirken zeytin üretiminde ikincidir. Ayrıca dünya üzüm ve şarap üretiminde de üçüncüdür. Ülke portakal üretiminde dünyada dördüncü gelir.

İspanya, Avrupa’nın diğer ülkeleri, özellikle batı Avrupa ile sanayi ve iktisadi faaliyetler bakımından mukayese edilecek olursa bu ülkelere nazaran az gelişmiştir. İspanya, Avrupa’da kişi başına milli gelirin en az olduğu ülkelerdendir. Bunun nedenleri arasında ise iklim şartlarının tarıma olan negatif yöndeki etkisi ile enerji kaynaklarının yeterli olmayışı, yıllık nüfus artış hızının yüksek (binde 18) oluşu sayılabilir. Ancak son yıllarda milli gelirdeki bu azlık, dış ticaretteki bilanço açığı alınan krediler ve Akdeniz memleketlerinde sürekli ilerleme gösteren turizmle kapatılmaktadır. Gerçekten İspanya’da son senelerde turizm büyük gelişmeler göstermiştir. Öte yandan ülkede yılda 1.205.000 ton civarında avlanan çeşitli türdeki balık da büyük ölçüde ihraç edilir ve gelir sağlanır.

Ülkede iktisadi faaliyetlere katkısı yönünden bir değer ifade etmesi bakımından ele alınması gereken maden kaynakları ise çok çeşitlidir. Ancak bu çeşitli madenlerin uzun bir süre (Fenikeliler’den itibaren) ülke topraklarında çıkarılıp işlenmekte oluşu, çoğunun rezerv bakımından oldukça azalmasına neden olmuştur. Demir (9 milyon ton), çinko (1,5 milyon ton) bakır, kurşun, manganez, volfram ve pirli istihsali önem kazanmıştır. Ayrıca Sierra Morena’larda Almaden yakınında dünyanın en zengin civa madeni bulunmakta olup, İspanya bu madenin üretiminde dünyada dördüncü sıradadır. Yakıt madeni olarak yılda 11 milyon ton maden kömürü ile 10 milyon ton linyit üretimi yanında 1,5 milyon ton petrol üretilir.

Ülkedeki üç belli başlı sanayi merkezi Katalonya (merkezi Barselona), kuzey kıyıları (Bilbao, Baracaldo, sestao, Santander ve Gijon) ve Madrid çevresidir.

Gelişme en çok metalurji ve kimya sanayiinde olmuştur. Ağır metalurji, makina demiryolu malzemesi fabrikaları ve büyük tersaneler Pireneler, Katolonya ve Bask bölgelerinde toplanmıştır.